آیا میدانستید سرزمین تاریخی و فرهنگی ایران علاوه بر ۲۶ اثر فیزیکی و کالبدی که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت کرده است، ۲۱ اثر جهانی هم در حوزه میراث معنوی یا ناملموس دارد. جالب است بدانید شمار میراث معنوی هر کشوری ارتباطی عمیق با صیانت از حقوق بشری و شهروندی در آن کشور دارد. در واقع صیانت از مواریث تاریخی مادی و معنوی که تعلق بشری دارند، شاخصی در حوزه حفظ حقوق فرهنگی و هویتی شهروندان در عرصه ملی و جهانی محسوب میشود. این شاخص به ویژه در زمینه ثبتهای جهانی در حوزه میراث ناملموس و پروندههای چندملیتی که پیونددهنده تلاش، هویت و پیشینه مشترک ملتهاست، مصداق دارد. موازین و قوانین حقوق بشر درباره میراث فرهنگی، مبحثی جدید، اما بسیار مهم در مسائل حقوق بینالملل است که در سالهای اخیر توجه خاصی از سوی دولتها و سازمانهای بینالمللی به آن شده است. بیتردید میراثی که میتواند به بعد جهانی برسد، نه تنها باید با حقوق بشر سازگار باشد بلکه باید به تقویت و ترویج آن کمک کند، به الزامات احترام متقابل میان اجتماعات گروهها و افراد پایبند باشد و به اصول توسعه پایدار وفادار بماند. این موضوع تا جایی اهمیت دارد که سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) از پذیرش و ثبت پروندههای میراث ناملموس مغایر با حقوق بشر خودداری میکند. بر فرض چنانچه پروندهای با موضوع مهارتهای نظامی ارائه شود از نظر یونسکو مردود محسوب میشود. در این زمینه خوشبختانه کشور ایران با پیشینه تاریخی و فرهنگی غنی، با هدف گسترش صلح و دوستی میان ملتها پروندههایی را در حوزه میراث ناملموس، راهبری و ثبت جهانی کرده است که کاملاً همسو با حقوق بشر و ترویجکننده اهداف آن است. در این زمینه در دولت سیزدهم و در آذر ماه سال ۱۴۰۱ با ثبت بیستویکمین میراث فرهنگی ناملموس ایران در فهرست جهانی یونسکو، رتبه ایران با یک رده افزایش به جایگاه ششم کشورهای دارای مواریث ثبتشده در این فهرست ارتقا یافت. تا قبل از نشست هفدهم کمیته بینالدول پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس یونسکو که در شهر رباط مراکش برگزار شد، ایران با ۱۷عنصر فرهنگی ناملموس ثبتشده در فهرست جهانی یونسکو جایگاه هفتم را در جهان و جایگاه چهارم آسیا را در اختیار داشت و با تلاش دولت سیزدهم در عرصه دیپلماسی فرهنگی، با ثبت چهار میراث ناملموس دیگر، گامی دیگر در حوزه احترام و صیانت از حقوق فرهنگی بشری برداشته شد. از میان ۲۱ اثر ناملموس جهانی ایران، شماری از آنها همچون آیینهای نوروزی و یلدا مستقیماً بر تعامل، دوستی و مناسبات فرهنگی ملتها تأکید دارد، برخی نیز با موضوع هنر و موسیقی بر حفظ و احیای زبان مشترک برای بیان دغدغههای بشری تأکید میکند و بعضی دیگر نیز با موضوع مهارتها، ورزش و پیشهها حکایت از تلاش بشری برای بهتر زیستن دارد. بیتردید تمامی موارد یادشده منطبق با اهداف کلان حقوق بشری و همسو با مطالبات انسانها به عنوان شهروند جهانی است. فهرست میراث ناملموس جهانی ایران در مسیر این تلاش فرهنگی به قرار زیر است:
۱. ردیفهای موسیقی ایرانی، سال ۲۰۰۹،
۲. مهارتهای سنتی قالیبافی کاشان، سال ۲۰۱۰،
۳. مهارتهای قالیبافی فارس، سال ۲۰۱۰،
۴. موسیقی بخشیهای خراسان، سال ۲۰۱۰،
۵. آیین پهلوانی و زورخانهای، سال ۲۰۱۰،
۶. هنر نمایشی- آیینی تعزیه، سال ۲۰۱۰،
۷. نقالی، قصهگویی اجرایی ایرانی، سال ۲۰۱۱،
۸. مهارتهای ساخت و کشتیرانی لنجهای ایرانی در خلیج فارس، سال ۲۰۱۱،
۹. آیین قالیشویان در مشهد اردهال کاشان، سال ۲۰۱۲،
۱۰. فرهنگ تهیه و تقسیم نان لواش، سال ۲۰۱۶،
۱۱. نوروز، سال ۲۰۱۶،
۱۲. هنر ساخت و نواختن کمانچه، سال ۲۰۱۷،
۱۳. چوگان، بازی اسبسواری همراه با موسیقی و روایتگری، سال ۲۰۱۷،
۱۴. مهارت سنتی ساخت و نواختن دوتار، سال ۲۰۱۹،
۱۵. هنر نگارگری، سال ۲۰۲۰،
۱۶. آیین زیارت کلیسای سنت تادئوس (قره کلیسا)، سال ۲۰۲۰،
۱۷. خوشنویسی ایرانی، سال۲۰۲۱،
۱۸. مهارت ساختن و نواختن ساز عود، سال ۲۰۲۲،
۱۹. هنر سوزندوزی ترکمنی، سال ۲۰۲۲،
۲۰. آیین یلدا (شب چله)، سال ۲۰۲۲،
۲۱. نوغانداری و ابریشمبافی، سال ۲۰۲۲
